Akü, şarj sistemi ve aksesuar kayışları

Uyarı — kısa devre, asit ve dönen parça riski. Akü üzerinde çalışırken önce eksi (-) kutbu sök, en son eksi kutbu tak. Metal bir aletin artı kutupla şasi arasına değmesi ark ve patlama riski yaratır; yüzük ve metal saat çıkar. Akü asidi deri ve gözü yakar, gözlük kullan. Aksesuar kayışlarını motor çalışmıyorken kontrol et; çalışan motorda kayış ve kasnak bölgesine el, bez ya da kablo yaklaştırma. Kaldırma gerekiyorsa sehpa kullan.

Subaru'da akü neden erken bitiyor

Bu yaygın bir şikâyet ve tek bir sebebi yok, birkaç faktör üst üste biniyor.

Fabrika aküsü küçük. Subaru'nun birçok modelde kullandığı orijinal akü, aracın elektrik yüküne göre sınırda kapasiteye sahip. Kapasitesi sınırda olan bir akü, sürekli derin deşarja girip toparlamaya çalışırsa kimyasal olarak yoruluyor ve ömrü kısalıyor.

Parazitik akım. Alarm, anahtarsız giriş modülü, multimedya ünitesi, telematik ve çeşitli kontrol modülleri araç kapalıyken de küçük bir akım çekiyor. Bu 7/24 devam ediyor. Zaten kapasitesi düşük bir akü, araç bir-iki hafta beklediğinde marş basacak seviyenin altına düşebiliyor.

Kısa mesafe kullanımı. Türkiye'de tipik şehir içi kullanım. Marşta harcanan enerjiyi geri koymak alternatör için zaman istiyor; 10 dakikalık bir gidiş bunun için yeterli değil. Akü hiçbir zaman tam dolmuyor, kronik yarı-şarjlı çalışıyor ve plakalarda sülfatlaşma başlıyor.

Soğuk. Sıcaklık düştükçe akünün verebildiği akım düşüyor: 0 °C civarında kapasitenin kabaca üçte biri, -18 °C civarında yaklaşık yüzde 60'ı kayboluyor. Aynı anda soğuk motoru çevirmek daha çok akım istiyor. Yani sınırdaki bir akü ilk soğuk sabahta pes ediyor; "dün gayet iyiydi" demenin sebebi bu.

Akü sağlığını ölçmek

Multimetre, bu işte en ucuz teşhis aleti.

Dinlenme gerilimi. Araç en az birkaç saat, tercihen bir gece bekledikten sonra, kontak kapalıyken:

Marş anındaki düşüş. Motor çevrilirken gerilimin ne kadar düştüğüne bak. Sağlıklı bir akü marş anında ciddi bir dip yapmaz ve toparlar. Marş sırasında dramatik düşüş varsa akü iç direnci artmıştır.

Yük testi. En kesin yöntem. Akü satan çoğu yer bunu ücretsiz yapıyor; gerilim ölçümünden daha güvenilir bilgi verir.

Alternatör. Motor çalışırken akü kutupları arasında ölçüm yaklaşık 13,5 - 14,5 V aralığında olmalı. Bu aralığın altındaysa şarj yetersiz (alternatör, regülatör ya da kayış), belirgin üstündeyse regülatör aşırı şarj ediyor demek — aşırı şarj aküyü kaynatır ve daha hızlı öldürür. Farları ve klimayı açtığında gerilimin biraz düşüp yeniden toparlaması normal.

Bakım ve alışkanlıklar

• Kutup korozyonu. Kutup başlarındaki beyaz-mavi tortu direnç yaratır; akü doluyken bile marş yavaş döner. Kutupları sök, sıcak su ve karbonat ile temizle, kurut, hafif bir kutup gresi sür
• Şase kablosu. En çok gözden kaçan nokta. Aküden şaseye ve motora giden kalın kabloların uçları oksitlenmişse akü de alternatör de suçsuzdur. Uçları sök, temizle, sıkıca tak
• Bağlantı çubuğu. Akü sehpasında sabit durmalı. Titreşen akünün iç plakaları kırılır
• Uzun süre kullanılmayacak araç. Türkiye'de kışın garaja çekilen Subaru'lar var. Bu durumda ya eksi kutbu sök ya da bir akü koruyucu şarj cihazı (battery maintainer) bağla. Modern araçlarda eksi kutbu sökmek radyo kodu, cam otomatiği, saat gibi ayarların sıfırlanmasına yol açabilir — kendi aracının nasıl davrandığını bil
• Değiştirirken. Fabrika aküsünün ölçüsüne değil, grup ölçüsü ve kutup yönü uyuyorsa daha yüksek kapasiteli bir aküye geçmek bu araçlarda yaygın ve mantıklı bir çözüm. Sehpaya ve bağlantı çubuğuna sığdığından, kaputun kapandığından emin ol

Aksesuar kayışları — EJ ve FB'de düzen farklı

Bu, iki nesil arasındaki en somut bakım farklarından biri.

EJ motorlar (2010 ve öncesi Forester dahil): birden çok ayrı V kayışı, manuel gergi. Tipik olarak bir kayış alternatör ve hidrolik direksiyon pompasını, ikinci ve daha küçük bir kayış klima kompresörünü çeviriyor. Gerginlik, alternatörün ve klima kompresörünün gergi cıvataları gevşetilip parça oynatılarak elle ayarlanıyor.

FB motorlar (2011 sonrası): tek serpantin kayış, otomatik gergi. Bütün aksesuarlar tek kayışla dönüyor ve yaylı otomatik gergi kayışı sürekli doğru gerginlikte tutuyor. Değişim daha basit, ayar yok.

Bu fark pratikte şu anlama geliyor: eski bir EJ'de kayış cıyaklıyorsa çoğu zaman gerginlik ayarı yapılır; FB'de aynı ses varsa gergi ünitesi ya da kayış artık ömrünü doldurmuştur, ayar yapılacak bir şey yoktur.

Gerginlik nasıl kontrol edilir (EJ, manuel gergi)

Saha kontrolü olarak kullanılan yaklaşım şu: iki kasnak arasındaki en uzun açıklığın ortasına orta kuvvette parmakla bastırıldığında kayışın kabaca çeyrek inç (yaklaşık 6 mm) oynaması. Bu bir tahmin yöntemi; kendi kılavuzunda çökme miktarı verilmişse onu esas al ve mümkünse kayış gerginlik ölçer kullan.

Aşırı germe alternatör ve devirdaim rulmanlarını öldürür, gevşek kayış kayar ve şarjı düşürür. İkisi de zararlı; ortada durmak lazım.

Ne zaman değişir

Subaru, FB25'in tanıtımından itibaren aksesuar kayışı için sabit bir kilometre aralığı yayınlamıyor; bakım kitabında bu kalem "kontrol et, gerekirse düzelt veya değiştir" olarak geçiyor. Kontrol aralığı 30.000 mil civarında. Turbo modellerde ise 105.000 milde değişim öneriliyor. Kayış üreticilerinin genel tavsiyesi 90.000 mil civarı.

Türkiye'de kilometre kadar önemli olan bir şey daha var: yaş. Kauçuk, kullanılmasa da sertleşiyor ve çatlıyor. Aracı az kullanıyorsan kilometreyi değil takvimi izle.

Neye bakacaksın:

• Sırtındaki kanallarda enine çatlaklar
• Yan yüzeylerin parlamış (glazed) görünmesi — kayış kaymış demek
• Kanal diplerinde kauçuk eksilmesi, parça kopmaları
• Soğuk çalıştırmada ya da direksiyon sonuna kadar çevrildiğinde cıyaklama

Cıyaklama her zaman kayış demek değil; gevşek gergi, arızalı bir avara rulmanı ya da sıkışmaya başlamış bir aksesuar (alternatör, klima kompresörü, direksiyon pompası) da aynı sesi verir. Kayışı değiştirip ses geçmiyorsa kasnakları tek tek elle çevirip pürüz ve boşluk ara.

Triger kayışıyla karıştırma

Aksesuar kayışları motorun dışında, kasnaklarda görünür. Triger kayışı kapağın altında, motorun zamanlamasını taşır. Aksesuar kayışı koparsa şarj ve direksiyon gider, aracı kenara çekersin. Triger kayışı koparsa EJ motorlarda motor gider. Servis "kayış değişti" dediğinde hangisini kastettiğini sor.

Bir pratik not: EJ motorlarda triger kayışı işi yapılırken aksesuar kayışları zaten sökülüyor. O seansta yenisini takmak neredeyse bedava.