Uyarı — bu sistemde hata ölümcül. Fren, aracın tek durdurucu sistemi. Yaptığın işten emin değilsen bu işi yapma. İşlem bittikten sonra aracı trafiğe çıkarmadan önce boş bir alanda düşük hızda fren testi yap. Pedal boşluğu, süngerimsi his ya da yere kadar giden pedal varsa araçla yola çıkma. Ayrıca: fren hidroliği boyayı çözer, deriye ve göze zarar verir; eldiven ve gözlük kullan, damlayan sıvıyı hemen bol suyla temizle. Aracı kaldıracaksan sehpa kullan ve tekerleklere takoz koy.
Neden değişiyor: nem meselesi
Fren hidroliği higroskopiktir — havadaki nemi çeker. Nem sisteme lastik hortumların gözeneklerinden, depo kapağının havalandırmasından ve her açtığında kapaktan girer. Nem iki şey yapar:
- Kaynama noktasını düşürür. DOT 3 hidrolikte yüzde 3 nem, kaynama noktasını 55 °C'den fazla düşürüyor. Uzun bir yokuş inişinde ya da art arda sert frenlerde kaliperdeki sıvı kaynarsa devrede sıkışamayan gaz oluşur; pedal yere gider. Buna vapor lock deniyor ve tam ihtiyaç duyduğun anda oluyor
- Korozyon yaratır. Kaliper pistonları, ABS ünitesinin iç kanalları ve fren hatları içeriden paslanır. ABS ünitesi tamir edilmez, değişir; fiyatı hidroliğin yüzlerce katıdır
Fren hidroliği "bitmediği için" değiştirilmeyen bir sıvı. Halbuki bozulması görünmüyor sadece.
Aralık
Subaru'nun bakım takviminde fren hidroliği 30.000 mil (yaklaşık 48.000 km) aralıklarla — 30, 60, 90, 120 bin milde — değiştiriliyor. Yaygın olarak buna "ya da 2 yıl" ekleniyor ve nem zamanla girdiği için zaman kriteri en az kilometre kadar bağlayıcı.
Aynı takvim, yüksek nemli ya da dağlık bölgelerde aralığı 15.000 mil / 15 aya indiriyor. Bu Türkiye için doğrudan geçerli bir madde: Karadeniz ve Ege sahil şeridinde nem yüksek; Doğu Anadolu, Toroslar ve Karadeniz'in iç yolları sürekli inişli. Böyle bir kullanım profilin varsa iki yılı bekleme.
Piste çıkıyorsan ya da aracı sert kullanıyorsan takvim tamamen değişir; orada hidrolik sarf malzemedir.
DOT 3 mü DOT 4 mü
- DOT 3: nemi daha yavaş çekiyor, kuru kaynama noktası daha düşük (yaklaşık 205 °C)
- DOT 4: kuru kaynama noktası daha yüksek (yaklaşık 230 °C), ama nemi daha hızlı çekiyor
- İkisi birbiriyle karışabilir (miscible); glikol esaslı aynı aileden
Pratikte: kılavuzun ne diyorsa onu kullan. Kılavuz DOT 3 diyorsa DOT 4 kullanmak sorun çıkarmaz, ısıl dayanım artar — ama nem daha hızlı girdiği için değişim aralığını uzatmak için bahane değildir.
DOT 5 kullanma. DOT 5 silikon esaslıdır, DOT 3/4 ile karışmaz ve ABS sistemleriyle uyumluluğu garanti değil. Rafta DOT 5.1 görürsen o farklı bir şey — 5.1 glikol esaslıdır ve DOT 4 ile uyumludur, ama yine kılavuzun dediğini yap.
Açılmış şişe kullanma. Hidrolik, kapağı açıldığı andan itibaren nem çekmeye başlar. Yarım kalan şişeyi bir sonraki sefer için saklamak yanlış ekonomi.
Hava alma / sıvı değiştirme sırası
Standart kural: ana merkez silindirinden en uzak tekerlekten başla, en yakına doğru ilerle. Türkiye'de araçlar soldan direksiyonlu ve ana merkez sol tarafta olduğu için sıra genelde şu:
- Sağ arka
- Sol arka
- Sağ ön
- Sol ön
Yine de kendi kılavuzuna bak — bazı araçlarda çapraz devre yerleşimi farklı bir sıra gerektiriyor.
Yöntem:
- Depodaki eski sıvıyı bir şırınga ya da turkey baster ile mümkün olduğunca çek, at. Depoyu temiz sıvıyla doldur
- Kaliperin hava alma nipeline şeffaf hortum tak, hortumun ucunu içinde biraz sıvı olan bir şişeye sok ve şişeyi nipelin üstünde tut — geri hava emişini engeller
- Yardımcın pedala bassın ve basılı tutsun. Nipeli aç, sıvı aksın, kapat. Sonra pedalı bıraksın. Sırayı bozma: nipel kapalıyken pedal bırakılır
- Her tekerlekte, hortumdan gelen sıvı berrak ve yeni renkte olana, kabarcık kalmayana kadar devam et
- Her birkaç pompada depoyu kontrol et. Depo dibe vurursa sisteme hava emdirirsin ve baştan başlarsın. Bu, bu işte yapılan bir numaralı hata
- Bittiğinde depoyu MAX işaretine getir, kapağı kapat
- Motor çalışmadan pedalı birkaç kez bas: sert ve yüksekte olmalı. Süngerimsiyse hava kalmıştır
Tek kişilik vakum pompası ya da basınçlı hava alma seti işi kolaylaştırıyor ama gerekli değil.
ABS notu: normal bir sıvı değişiminde ABS ünitesinin içine hava girmez, klasik yöntem yeterlidir. Ama sistem tamamen boşaldıysa, ABS ünitesi ya da bir fren hattı söküldüyse, ünitenin içindeki havayı atmak için arıza tarayıcısı ile ABS pompasını tetiklemek gerekebilir. Bu durumda işi servise bırak.
Frenin geri kalanı — hidrolikle aynı seansta bak
Tekerlek zaten sökülmüşken şunlara bakılmazsa fırsat kaçmış olur.
Balata kalınlığı. Sürtünme malzemesinin sırt plakası üstünde kalan kalınlığa bak. Minimum değer üretici ve balata markasına göre değişiyor; kendi balatanın belgesindeki değeri esas al. Ayrıca eşit aşınıyor mu bak: bir taraf belirgin biçimde inceyse kaliper pimleri sıkışmıştır.
Disk kalınlığı. Diskin göbeğinde ya da dış kenarında dökme olarak minimum kalınlık değeri yazar (genelde "MIN TH" ibaresiyle). Mikrometreyle ölç, o değerin altına inmişse disk tornaya değil çöpe gider. İnce disk ısıyı atamaz, çatlar.
Kaliper kızak pimleri. Bu, Türkiye'de en çok ihmal edilen fren kalemi. Pimler kuruyunca kaliper serbest kayamıyor, balatanın bir tarafı yeniyor, disk ısınıyor, direksiyon titriyor. Pimleri çıkar, temizle, kaliper için uygun silikon esaslı gres ile yağla. Normal gres kullanma; lastik körüğü şişirir ve ısıya dayanmaz.
Hortumlar. Lastik fren hortumlarında çatlak, kabarma ya da aşınma izi arıyorsun. Yaşlanmış hortum içeriden şişip tek yönlü valf gibi davranabiliyor — fren bırakılmasına rağmen balatanın diskte kalmasına yol açıyor.
El freni. Bazı Subaru modellerinde arka fren diski, göbeğinde ayrı bir el freni pabucu barındıran türde. Yani el freni tutmuyorsa sorun arka balatalarda değil, o iç pabuçlarda ya da ayarında olabilir. Kendi modelinin hangi düzende olduğunu kontrol et.
Sıvı seviyesindeki düşüş. Depodaki seviye kendiliğinden düşüyorsa iki ihtimal var: balatalar aşındığı için pistonlar dışarı çıkmıştır (normal), ya da bir yerde kaçak vardır (normal değil). İkincisini eleme — hatları, kaliperleri ve ana merkezin arkasını kontrol et.
Kısa kontrol listesi
- Yeni, kapalı şişe hidrolik; kılavuzun yazdığı DOT sınıfı
- En uzak tekerlekten başla, depoyu asla dibe vurdurma
- Kabarcık bitene ve sıvı berraklaşana kadar devam et
- Balata, disk, pim, hortum, el frenini aynı seansta kontrol et
- İş bitince boş bir alanda düşük hızda test fren yap
- Eski hidroliği lavaboya dökme; atık yağ toplama noktasına ver