Uyarı — ciddi yanık riski. Soğutma sistemi basınç altındadır ve içindeki sıvı kaynama noktasına ulaşabilir. Motor sıcakken radyatör kapağını ya da genleşme deposu kapağını açma. Basınçlı sıcak sıvı yüze fışkırır. Motoru en az birkaç saat soğumaya bırak; kapağa dokunmadan önce üst radyatör hortumunu elle sık — hâlâ sertse sistem basınçlıdır, bekle. Aracı kaldıracaksan sehpa kullan. Antifriz zehirlidir ve tatlıdır; kedi, köpek ve çocuk için ölümcül. Dökülen sıvıyı hemen temizle, atık sıvıyı yere dökme.
Boxer'da hava neden kalıyor
Sıralı motorda silindir kafası motorun en tepesindedir; sistemi doldururken hava doğal olarak yukarı, radyatör dolum ağzına çıkar. Boxer'da silindir kafaları yanlara yatmıştır ve motorun tepe noktasıyla aralarında ciddi bir kot farkı yoktur. Dolum ağzı da motora göre çok yüksek değildir.
Sonuç: sistemi doldurduğunda hava kafa ceketlerinin tepesinde sıkışıp kalabilir. O hava kabarcığı sıcaklık sensörünün etrafındaysa gösterge yalan söyler; kalorifer peteğindeyse kabin soğuk üfler; kafa içindeyse o bölge yerel olarak aşırı ısınır. Hava kilidi, boxer motorda kapak contası öldüren sessiz sebeplerden biridir.
Yani bu işte asıl beceri sıvıyı boşaltmak değil, havayı atmak.
Hangi antifriz — mavi ve yeşil karışmaz
Subaru 2008 civarında yeşil antifrizden ön karışımlı mavi Super Coolant'a geçti. Bu iki ürün sadece renk olarak farklı değil, kimyaları farklı:
- Yeşil: silikat esaslı geleneksel katık paketi
- Mavi: organik asit teknolojisi (OAT), ön karışımlı (yani üstüne su eklenmez)
Katık paketleri birbirini nötrleştirir. Kaynaklar mavinin uzun ömür iddiasının karışım halinde geçersiz olduğunda, alüminyum yoğunluklu bir motorda korozyonun hızlanabileceğinde birleşiyor. Kendi aracının hangisine ait olduğunu öğren ve onu kullan. Türlerin karıştığından şüpheleniyorsan sistemi temiz suyla yıkayıp tek türe geçmek doğru olan.
Su meselesi: mavi ürün ön karışımlıdır, üstüne su eklenmez. Yeşil konsantre kullanıyorsan seyreltmede saf/damıtık su kullan. Musluk suyundaki mineraller elektroliz yaratıyor ve alüminyum bir motorda bu, zamanla kapak contasına kadar giden bir hasar zinciri.
Soğutma sistemi katkısı (conditioner): eski yeşil sistemli EJ25'lerde küçük dış kaçakları kapatmak için Subaru'nun kendi katkısı kullanılıyordu. Mavi Super Coolant'a katkı atma — sistemi tıkama riski var.
Değişim aralığı
2015 model yılı Kuzey Amerika takvimi mavi Super Coolant için şunu veriyor: ilk değişim 11 yıl / 137.500 mil, sonraki değişimler 6 yıl / 75.000 mil.
Bu çok uzun bir aralık ve şu koşulla geçerli: sistem hep aynı, doğru antifrizle çalışmışsa. Aracın geçmişini bilmiyorsan, motor açılmışsa, radyatör değişmişse ya da sisteme ne konduğu belirsizse bu takvim senin için anlamsız — değiştir ve saatini sıfırla.
Yeşil antifrizli eski araçlarda aralık çok daha kısa. Ayrıca antifrizin donma noktasını değil, koruma seviyesini ölçmek gerek: ucuz bir refraktometre ya da test şeridi ile yılda bir bakmak iyi bir alışkanlık.
Boşaltma
- Motor tamamen soğuk. Aracın önünü kaldır ve sehpaya al
- Altına geniş bir kap koy. Kapasite küçük değil, kabı ona göre seç
- Radyatörün alt köşesindeki boşaltma musluğunu aç. Bu genelde plastik kelebek bir vidadır ve zorlanırsa kırılır
- Genleşme deposu kapağını aç — böylece hava girer, sıvı akar. (Sistem soğuduğundan emin olduktan sonra)
- Motor bloğunda ayrıca boşaltma tapası olabilir; motorun tamamını boşaltmak istiyorsan kendi kılavuzuna bak
- Genleşme deposunu ayrı boşalt ve içini temizle. Depoda biriken tortu sisteme geri gitmesin
Bir not: internette "radyatörün alt vidasını hava almak için kullan" diyen içerik var. Alt vida çoğu Subaru'da yalnızca boşaltma içindir. Bazı modellerde radyatörün üst kısmında ayrı bir hava tahliye tapası bulunuyor, bazılarında bulunmuyor — kendi aracına bak, varsayma.
Doldurma ve hava alma — asıl iş
Bu iş için taşırmasız dolum hunisi (spill-free funnel / no-spill funnel kit) al. Radyatör ağzına ya da genleşme deposu ağzına adaptörle oturan, sistemin üstünde bir sıvı sütunu oluşturan huni takımı. Bu takım işi zor olmaktan çıkarıp rutin hale getiriyor; kaynakların ortak tavsiyesi de bu yönde.
Adımlar:
- Aracın önünü mümkün olduğunca yüksekte tut (sehpa üstünde). Amaç dolum ağzını sistemin en yüksek noktası yapmak
- Bazı ustalar ilk adımda en üstteki kalorifer hortumunu ayırıp oradan sıvı gelene kadar doldurmayı, sonra hortumu geri takmayı öneriyor. Bu, kalorifer devresindeki havayı baştan atıyor
- Huniyi tak, musluğunu yarı açık bırak, huniyi antifrizle doldur
- Motor çalışmadan önce, alt ve üst radyatör hortumlarını elinle tekrar tekrar sık. Beş dakika kadar. Sıkıştıkça hava kabarcıkları huniye çıkar
- Motoru çalıştır. Kaloriferi en sıcağa, fanı en düşük hıza al — kalorifer devresinin sirkülasyona dahil olması için
- 10-15 dakika ısınmasını bekle, bu sürede huniyi hiç boşaltma, seviye düştükçe ekle. Termostat açıldığında seviye aniden düşer, kabarcıklar patlar; bu normal
- Devri 2.500-4.000 arasında birkaç dakika tut. Bu, kalan havayı devirdaimin süpürmesini sağlar
- Kalorifer menfezinden sıcak hava geliyor mu kontrol et. Gelmiyorsa hâlâ hava var, devam et
- Huniyi çıkar, radyatörü ve genleşme deposunu seviyesine tamamla, kapağı kapat, beş dakika daha çalıştır
- Aracı bir gece bekle. Sabah soğukken seviyeyi tekrar kontrol et ve gerekiyorsa tamamla
Onuncu adım isteğe bağlı değil. Sistem gece boyunca soğurken kalan havayı genleşme deposuna gönderir ve seviye düşer. İlk gün "tamam" diyip bırakırsan ertesi hafta hava kilidiyle karşılaşabilirsin.
Hava kilidi kaldığını nasıl anlarsın
- Kalorifer üflemiyor ya da bir sıcak bir soğuk üflüyor
- Sıcaklık göstergesi normalde durup arada sıçrıyor
- Rölantide fanlar erken ve sık devreye giriyor
- Gösterge panelinin arkasından ya da torpido bölgesinden su şırıltısı duyuluyor
- Genleşme deposunda motor çalışırken sürekli kabarcık çıkıyor
Son madde önemli bir ayrım noktası: kabarcık işlem sonrası birkaç gün içinde bitmiyorsa, bu artık hava kilidi değil egzoz gazının soğutma sistemine kaçması olabilir — yani kapak contası şüphesi. Bunu bir kimyasal test kiti (block tester) ile ayırt etmek mümkün. Orası bakım değil, arıza teşhis konusu.
Aynı seansta bakılacaklar
Sistem zaten boşken şunlara bakmamak israf olur:
- Termostat — ucuz, boşaltma zaten yapıldı
- Radyatör kapağı — basınç tutmayan kapak, kaynamaya ve sızmaya sebep. Yaşlı bir araçta göz kararıyla değil, değiştirerek karar ver
- Hortumlar ve kelepçeler — soğukken elle sık; sertleşmiş, çatlamış, sünger gibi olmuş hortum ömrünü doldurmuştur
- Radyatör peteği — Türkiye'de yaz trafiğinde peteğe dolan böcek, yaprak ve toz gerçek bir sorun. Öndeki klima kondenseriyle radyatör arasını düşük basınçlı suyla, petek yönüne dikkat ederek temizle
- Devirdaim — EJ motorlarda triger kayışıyla tahrik edildiği için ayrıca sökülmez. Triger zamanı yakınsa iki işi birleştir
Son not
Türkiye'de birçok yerde kışlar sert değil ve "yazın su koydum" gibi bir alışkanlık var. Antifriz sadece donmayı engellemiyor; korozyon önleyici katığı motorun alüminyum yüzeylerini, kaynama noktası yükselticisi de yaz trafiğinde motoru koruyor. Sisteme su koyma.